Back to Top
Maandag 10 Dec
86226 users - nu online: 1215 people
86226 users - nu online: 1215 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Manfred Langer en de opkomst en ondergang van de iT - 13 mei 1952 - 21 november


door Ron Meijer in Uitgaan & Reports , 13 december 2004

This article is also available in English


Bijna onophoudelijk hoor je de opmerking dat er momenteel zo weinig te doen is en, vooral, dat het vroeger allemaal zoveel beter en leuker was. Met dat vroeger bedoelen ze dan zo’n tien à vijftien jaar geleden, toen zeker Amsterdam volgens velen een bruisende stad was, waar alles kon en alles mocht. Spreken we over zo’n vijftien jaar geleden dan kun je niet om de naam Manfred Langer heen, die toen menige krant en menig televisieprogramma haalde met zijn eigen levensstijl maar vooral ook met zijn activiteiten om Amsterdam “op de kaart te zetten.” Het leek wel of alles wat hij aanraakte in een succes veranderde.

Daarom willen we eens stilstaan bij het overlijden van Manfred Langer, op 21 november tien jaar geleden, en het feit dat tot op heden niemand er in is geslaagd de stok van Langer over te nemen. Het hedendaagse uitgaansgebeuren in Amsterdam beperkt zich tot steeds meer van hetzelfde en het kopiëren van feesten die in het buitenland een succes blijken te zijn. Maar iets origineels bedenken en met een zelf bedacht concept komen, daar blijken de hedendaagse organisatoren niet toe in staat. Was dát misschien de kracht van het succes van Manfred Langer? Of was hij ook een navolger, maar dan één die zichzelf en zijn zaak heel goed wist te verkopen?

Nu, tien jaar later, kunnen we de feiten eens rustig naast elkaar leggen. Verhalen van mensen die Manfred hebben gekend zijn minder opgeklopt dan in de tijd dat hij nog leefde, al zijn er nog steeds velen die er prat op gaan hem te hebben gekend.

Maar wie kende hem eigenlijk niet! Al gauw blijkt vaak dat ze Manfred kenden uit het uitgaansleven, en dat de verhalen die ze vertellen met de spreekwoordelijke korrel zout genomen moeten worden.

Ze dragen derhalve weinig of niets bij aan het antwoord op de vraag wie Manfred dan wel was en wat zijn betekenis voor het Amsterdamse uitgaansleven was.




Omdat er de laatste tien jaar een nieuwe generatie is bijgekomen, die de naam Manfred alleen van horen zeggen kent, eerst in een notendop de kale feiten achter de naam Manfred Langer.


Gevoel voor show

Langer werd op 13 mei 1952 geboren in Wenen. Zijn moeder verliet haar aan alcohol verslaafde man toen Manfred vier jaar was. Zij vond een baan als inpakster op een drukkerij. Ze wilde graag dat Manfred onderwijzer zou worden, maar dat zou anders lopen. In een zwembad werd zijn interesse voor de herenliefde gewekt. Hij kreeg een Nederlandse vriend en belandde in Amsterdam. De liefde duurde niet lang, en Manfred stortte zich in het Amsterdamse uitgaansleven en leerde Adje kennen, de uitbater van de Amstel Taveerne (een bruine homokroeg waar veel Nederlandse schlagers werden gedraaid) en startte samen met hem een nachtzaak. Manfred had de gave om díe mensen eruit te pikken die wat voor hem konden betekenen en Ad van Besouw was daar een voorbeeld van. Via allerlei baantjes, variërend van barkeeper tot liedjeszanger, en het opbouwen van de juiste contacten - via het bed of anderszins - slaagde hij erin in de Halve Maansteeg zijn eigen kroeg te openen, genaamd, hoe kan het anders, Chez Manfred.

Met zijn gevoel voor show en een haast tomeloze energie wist hij als een van de eersten in die jaren het “gay-gezicht” van Amsterdam naar buiten te brengen. Gay zijn werd in, en ook als hetero kon je gezien worden in de Chez Manfred zonder het gevaar te lopen zelf voor homo te worden uitgemaakt. Het naar buiten brengen van de kroeg was toen nog maar een kleine stap. Het kroegleven van Amsterdam speelde zich in die tijd voornamelijk af achter geblindeerde ramen, waar men zich veilig en geborgen voelde. De bar van Manfred bleek al snel te klein en de eerste groepjes vormde zich voor de deur van Chez Manfred. Een voor homo-Amsterdam nieuwe gewoonte was geboren: buiten voor de kroeg staan. Dit werd al snel overgenomen door de kroegen “om de hoek” op de Amstel. In die tijd, zo begin jaren tachtig, beleefden de kroegen aan de Amstel en in de Halve Maansteeg hun hoogtepunt, met als jaarlijkse klapper Koninginnedag wanneer er werkelijk geen doorkomen meer aan was.



Maar wispelturig als hij was wilde Manfred meer. Zijn aandacht voor Chez Manfred begon af te nemen. Dagen lang was hij niet aanwezig in zijn bar en beperkte zijn “aandacht” zich tot het gebeuren van de kassa door na sluitingstijd op te bellen om te horen wat de omzet was. Hij vergat één ding: het publiek kwam voor Manfred, en die liet zich steeds minder zien in de bar. Soms was zijn aanwezigheid van minder dan een half uur alweer voldoende om de tent de hele avond te laten draaien.
Waar hij ook een neus voor had was het opmerken van trends.

In Amsterdam was iets nieuws aan de gang, dat Amsterdam voorgoed zou veranderen. Het was begonnen in een nieuwe disco, de RoXY. Hier werden nieuwe muziekstijlen gedraaid en er werd een nieuwe uitgaanscultuur geboren. Manfred had dat in de gaten maar kon er in de toenmalige Chez Manfred geen kant mee op. Zijn publiek bestond uit mensen die het liefst luid meebrulden op teksten als “Vuile huichelaar” en “Wil je m’n poesje zien.” Bovendien waren zowel de grootte als de locatie van Chez Manfred volkomen ongeschikt voor de plannen die hij had.

Groots denken

De Amstelstraat, een verbindingsstraat tussen de Amstel en het Rembrandtplein, is altijd een naargeestige, koude straat geweest zonder enige sfeer of uitstraling. Vaak jaagt er een koude wind doorheen en probeer je zo snel mogelijk het plein of de Amstel te bereiken. In een omgebouwde bioscoop leidde discotheek Bebob er een kwijnend bestaan en stond op het punt de pijp aan Maarten te geven. Eigenlijk is het gebouw net zo lelijk als de straat waarin het staat, maar het had iets wat Manfred zocht, het was groot! Het lag aan een doorgaande straat vlakbij het bekende Rembrandtplein in het centrum van de stad.

Daar begon zijn droom om de droom van vele duizenden uit te laten komen. Je een avond lang een ster voelen! Hij heeft er lang aan gewerkt om zich eigenaar te kunnen noemen van wat onder de naam iT misschien wel wereldfaam verworven heeft. Over de manier waarop hij dit voor elkaar heeft gekregen, doen zoveel ware en onware verhalen de ronde dat er werkelijk geen touw meer aan vast te knopen is. Iedereen meent wel wat te weten, maar bij doorvragen blijkt het dan altijd weer van “horen zeggen.” Of men komt met teksten als: “Je hebt het niet van mij, hoor.” En daar hebben we niets aan.

Wat wel een feit is, is dat met de op opkomst van de nieuwe uitgaansscene het gebruik van party drugs opeens met sprongen toenam en bespreekbaar werd. De grootte van de iT en de vele bezoekers zorgden er voor dat een slik of een snuif nemen vrij onopgemerkt kon plaats vinden.

Met het openen van de iT was Manfred’s belangstelling voor de Amstel en de Halve Maansteeg tot het minimum gedaald en dat was dan ook meteen de neergang van wat er nu over is. Verschillende mensen hebben het nog geprobeerd, maar de ene na de andere bar moest sluiten. De enige bekende uit die tijd is de Amstel Taverne, die zo rond 18.00 uur nog wel wat aanloop heeft, maar waar men verder hevig naar de tijden van vroeger zit te verlangen hoewel men weet dat die nooit terug zullen keren. Op het hoogtepunt van zijn iT-roem bracht Manfred een boek uit onder de titel Alle geheimen van de iT. Dit zullen we nog eens de revu laten passeren in een poging om alle mensen die de IT niet hebben gekend, maar die de naam nog steeds horen, duidelijk te maken hoe het uitgaanspubliek reageerde op de komst van de megadisco en de merkwaardige draaien die Manfred kon geven aan dingen die hij dan weer wel en dan weer niet zei.

========================================
Kermis der ijdelheid, of Het Hooglied der onzekerheid

door Rob Blauwhuis


De eerste maal dat Manfred Langer, toentertijd nog uitsluitend bekend als uitbater van Chez Manfred, blijk gaf van zoiets als “literaire ambities” was in het midden van de jaren tachtig. Voor het maandblad GA-Magazine verzorgde hij toen enige tijd een column. Achteraf bleek dat deze columns door een ghostwriter geschreven waren. Manfred's bezigheden in de horeca namen daarna wijdse vormen aan en zijn literaire ambities groeiden navenant. Een column was niet meer genoeg, een boek moest het zijn.

En een boek werd het: Alle geheimen van de iT. Als we de pers mogen geloven (en in dit geval doen we dat onmiddellijk), dan heeft Langer ook voor dit boek ghostwriters gebruikt. Op zich is er natuurlijk geen bezwaar tegen ghostwriters. Maar de keuze van de ghostwriter bepaalt wel voor een belangrijk deel de inhoud van je boek. Manfred koos voor de realisering van zijn boek de roddeljournalisten Evert Santegoeds en Ben Holthuis, in het dagelijks leven overigens werkzaam bij concurrerende organen. Deze keuze is uit het boek af te lezen: een woordenschat die de vijfhonderd woorden vast niet veel te boven gaat en de diepgang van een rivier in de Sahara.

Alle geheimen van de iT werd met overdonderend publicitair geweld ter wereld gebracht. Want als schrijver mocht Manfred dan de hulp van anderen nodig hebben, als zijn eigen p.r.-manager kon hij geheel zelfstandig opereren. In het geval van zijn op schrift gestelde ontboezemingen had zijn media-geilheid zich echter wel eens tegen Oostenrijks grootste cultuurdrager kunnen keren. Wie bijvoorbeeld erg is geïnteresseerd in de vele beroemdheden die in de iT tegen het lijf gelopen konden worden trof in het boek geen spat meer aan dan al in alle kranten en weekbladen te lezen was geweest. Erger nog: soms boden deze “voorpublikaties” meer informatie dan het boek!

In het hoofdstuk “Vips in de iT” verhaalde Langer ondermeer over zijn kennismaking met Eric Peute, de toenmalige “ware liefde” van Patty Brard. Langer besloot deze acht regels met de zinssnede: “terwijl hij mij een hand gaf, voelde ik een klein papiertje in mijn handpalm. 't Was een zakje wit poeder...” En daarop liet hij stilte volgen. Omdat hieraan vooraf al een hoofdstuk was gewijd aan druggebruik in de iT, vergde het weinig fantasie om te bedenken om welke substantie het hier ging. Wie echter wilde weten hoe het met dit witte poeder verder is gegaan, diende te rade te gaan in de Nieuwe Revu, waar Manfred onthulde: “Er stonden veel mensen omheen, dus ik heb niets gezegd. Ik heb natuurlijk daarna een snuif genomen, in het toilet, en toen heb ik het restant aan hem teruggegeven.”

Opmerkelijk is in dit citaat overigens het woord “natuurlijk,” want wie ooit het optreden van Manfred Langer bij de toentertijd spraakmakende talkshow host Ursul de Geer heeft gezien herinnert zich misschien nog wel hoe onwetend over drugs Manfred zich daar betoonde en hoe hij in alle toonaarden het gebruik ervan in zijn etablissement ontkende. (Zoals hij overigens ook in een Veronica-reclamespot pretendeerde niets van coke-snuiverij te weten.) Ach ja, kunnen we de waarheid kennen, zal Manfred met filosofisch fatalisme gedacht hebben.



Kunnen we de waarheid kennen, ja, wie zal het zeggen? Maar waar Langer schreef dat hij als eerste in Nederland mannelijke strippers liet komen, dan is zijn waarheid niet de onze. Tenminste, op deze ongenuanceerde wijze. Voordat er überhaupt sprake was van de iT waren er in de Nederlandse homohoreca al male strippers te bewonderen geweest op de Cellar Parties van de Cuckoo's Nest, bij het zoveel-jarig bestaan van de Argos, bij een eveneens zoveel-jarig bestaan van Body Talk in Utrecht en als ik me niet vergis ook al in de toen grootste homodisco van Rotterdam, Gay Palace. En hoewel het hier niet om de Chippendale's ging, waren sommigen van deze strippers wel degelijk uit het buitenland gehaald.

Langer zette de waarheid op gelijke wijze naar zijn hand waar hij zijn discjockey liet zeggen dat de House muziek in Nederland door de iT populair is geworden en dat de iT wat dit betreft een trendsetter is geweest. Leugens en gelul. Manfred stond nog achter de tap in zijn bruine kroegje in de Halvemaansteeg toen Eddy de Clerk in de RoXY al volop aan het housen was. In alle artikelen die toen de pers haalden over House - vooral de acid-variant - werd immer weer de RoXY genoemd, de iT kwam in die verhalen geen enkele maal ter sprake, gewoon omdat de iT toen nog het kwijnende danspaleis Bebop was!


Maar, zal een lezer mij toewerpen, is het nu zo erg dat La Langer zijn ego enigszins vergrootte door zich als trendsetter te profileren terwijl hij hoogstens een trendvolger was?

Ach, zal ik dan antwoorden, op de eeuwigheid is er natuurlijk maar erg weinig belangrijk, maar als over een jaar of twintig, dertig, een socioloog in een regenachtige zomer een boekje samenflanst onder de weidse titel Amsterdams homoleven in het fin de siècle, dan worden dit soort beweringen graag voor waarheid aangenomen en wie herinnert zich na al die jaren nog of deze borstklopperij wel terecht was.

Daarom herhaal ik het nog maar eens: Manfred Langer was met zijn iT een trendvolger, die op trefzekere wijze revolutionaire ontwikkelingen in het uitgaansleven voor een groot publiek aanvaardbaar maakte.

Als er in het Amsterdamse een disco is geweest die daadwerkelijk innovatief was dan was dat de RoXY en zeker niet de iT.
Waarschijnlijk was Manfred zich dit ook wel bewust, want het is opvallend hoe afwezig de RoXY in zijn boek is. Een of twee vermeldingen, daar bleef het bij, en die zijn dan nog negatief bedoeld. Een zekere Erik Verhaag meldde bijvoorbeeld: “In de Roxy is het anders gezellig dan in de iT. De mensen die er komen zijn veel meer met zichzelf bezig. In de iT ben je een grote familie. [...] In de Roxy bestaat het publiek uit allerlei kleine groepjes, die stuk voor stuk elk hun eigen weg gaan. Je spreekt elkaar er ook niet zo gemakkelijk aan, terwijl dat in de iT geen enkel probleem is...”

Ziedaar kort en bondig het verschil tussen de werkelijk grootstedelijke sfeer die in de RoXY heerste en de gewild grootstedelijke, maar eigenlijk nogal provinciale sfeer die de iT kenmerkte. In laatstgenoemde disco leken de bezoekers een grote behoefte aan Gemütlichkeit te hebben en omdat het toen de jaren negentig waren moest dat maar onder house-klanken. Tien jaar voordien echter hadden deze mensen waarschijnlijk gewoon bij Manfred in zijn Chez Manfred Nederlandse en Duitse schlagers meegezongen.

Vreemd genoeg kreeg in alle publiciteit rond dit boek het publiek van de iT maar weinig aandacht. En dat terwijl een groot deel ervan bestaat uit interviewtjes met bezoekers, die bovendien bepaalde overeenkomsten vertonen. Generaliseren is natuurlijk uit den boze, maar ik moet constateren dat de geïnterviewden zonder uitzondering uit de provincie afkomstig zijn en pas na hun kennismaking met de iT de moed opbrachten zich excentriek uit te dossen. Kortom, gek doen mag wel, maar dan moeten de anderen het ook doen. Je moet vooral niet te veel individualiteit vertonen, want dan ben je kwetsbaar. En de uiterlijkheid van de iT diende volgens ons juist om een groot gevoel van onzekerheid te overschreeuwen.

De kretologie dat je in de iT jezelf kon zijn, was dan ook enigszins overdreven. Voor mij was iemand in de iT zichzelf als hij zich gewoon in spijkerbroek en T-shirt op de dansvloer begaf omdat hij dat prettig vindt. Al die disco-kleertjes die de laatste trends volgden drukten natuurlijk helemaal niets eigens uit. Als iemand zichzelf prettig voelt in buitennissige kledij dan had hij dat op zijn vijftiende naar school moeten aantrekken, zoals uw recensent op die leeftijd deed. En daar hebben we wat mij nog steeds bezwaard in deze verhalen: ze doen mij zo ontzettend aan mijn eigen manier van zelfpresentatie denken toen ik in de puberteit verkeerde. En dat is leuk op je dertiende of je vijftiende, maar als je je nog op die manier moet presenteren als je tegen de dertig loopt, dan heeft dat iets pijnlijks. Net een kind van tien dat nog borstvoeding wil.

Er zit mij echter ook nog iets anders dwars in deze verhalen: ze lijken wel afkomstig van mensen die het ware geloof hebben gevonden. Ik citeer: “Ons hele leven heeft meer inhoud gekregen sinds we op een zaterdagavond in de iT zijn terechtgekomen. [...] Sinds we aan [onze] gevoelens toegeven heeft ons leven veel meer inhoud gekregen en zijn we veel gelukkiger geworden,” aldus Wim en Kees. Een ander meldt: “door de iT heeft mijn leven veel meer inhoud gekregen” en hij voegt daaraan even later nog toe: “Ik zeg vaak dat de iT een van mijn belangrijkste levensbehoeften is geworden.” En een zekere Ricky omschreef de discotheek zelfs als een “feesttempel”.

Verander iT in God en het lijkt of je naar het ergste soort bekeringsprogramma's van de Evangelische Omroep zit te kijken. (Of naar mensen die net hun heil bij de Bhagwan of een andere Oosterse medicijnman hebben gevonden. De terminologie blijft altijd gelijk.) Wie door de tijdgeest teveel op zichzelf was teruggeworpen en behoefte gevoelde aan de beschutting van een verbond des geloofs, kon enige tijd terecht bij de grote boerenfamilie die de iT blijkbaar was. Mij zou u er in ieder geval niet hebben getroffen, ik ga liever gewoon dood.


Uitgesteld einde

Uit deze in die tijd geschreven recensie (die uitsluitend in een zeer geheim tijdschrift werd gepubliceerd, omdat de toenmalige homopers liever goede vriendjes met adverteerder Manfred Langer bleef) blijkt al dat een iT in die stijl in deze tijd helemaal niet meer kan, alles is er al gedaan en gezien. Wat moest er nog meer? Vooral na de exuberante begravenis van Manfred, waarmee de Oostenrijkse zanger/kroegbaas voor het laatst voor opschudding zorgde en die hem een plaats heeft bezorgd in de funeraire geschiedenis van Nederland. Kort gezegd: het was na het begravenisfeest definitief op.


foto (c) Robèrt Cooymans

Volgens Edwin Kollenburg, naaste medewerker van Manfred, beweren sommigen dat na Langers dood de klad kwam in de iT, maar volgens Kollenburg ging de discotheek daarvóór al achteruit: "Alles kon altijd in de iT. Mensen kwamen in de raarste uitdossingen naar Amsterdam, maar op zeker moment heb je alles gezien. Dan is extravagant blasé. Het komt wel weer, maar niemand weet wanneer," aldus Kollenburg. Met het overlijden van Manfred was het dan ook gedaan met de iT. Wanhopige liefhebbers probeerden de stijl en het gevoel overeind te houden, maar het mocht niet baten. Dieptepunt voor de iT was de inval in de zomer van 1999. De politie arresteerde twaalf mensen en nam een flinke hoeveelheid drugs in beslag. Honderden sympathisanten verzamelden zich een week later voor de deuren van de discotheek, maar die bleef maanden dicht.

Het Amsterdamse uitgaansleven zat in het slop.
Kort voor de inval bij de iT was discotheek RoXY in vlammen opgegaan. De brand brak uit tijdens een feestje na de begrafenis van RoXY-oprichter Peter Giele. In oktober van dat jaar ging de iT weer open, maar het werd niet meer hetzelfde. Het huurcontract van de iT liep af. De enorme huurverhoging deed Kollenburg besluiten de tent te sluiten. "Het wordt zo duur dat het niet leuk meer is de zaak te runnen en na dertien jaar is het wel mooi geweest ook," zei hij.

Deze huurverhoging en de inval van de politie op zoek naar drugs deed de zaak de das om en de zaak werd gesloten. Een wanhopige poging van nieuwe eigenaren om op de roem van de voormalige iT nog een paar centen te verdienen liep eveneens op niets uit, mede door gebrek aan vakmanschap en de arrestatie en veroordeling van een van de mede-eigenaren. Het was toen ook al weer snel bekeken, ook omdat er weinig of geen visie achter de opzet stond dan het openen van een “grote disco” en daar zit Amsterdam niet op te wachten.

Ook de omschakeling naar heteropubliek van het Rembrandtplein mocht niet baten en bleek uiteindelijk de nekslag. Het was weer gedaan met de IT. Het pand waar eens zoveel sterren straalden, staat er nu leeg en troosteloos bij in een koude verlaten straat waar eigenlijk niemand wezen wil.



 








Manfred Langer en de opkomst en ondergang van de iT - 13 mei 1952 - 21 november

Ron Meijer, in Uitgaan & Reports op 17 december 2018
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp














Rubrieken:








In het nieuwste nummer, Gay News 328, december 2018














Meer uit Uitgaan & Reports
Meer uit nummer 159
Meer van Ron Meijer





Sauna NieuweZijds


Gay Sauna Amsterdam

meer info |visit


LantarenVenster


De plek om de actuele auteursfilm en wereldcinema te zien

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2018 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2018 Gay News ®, GIP/ St. G Media