Back to Top
Vrijdag 15 Nov
86374 users - nu online: 1126 people
86374 users - nu online: 1126 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:





Historie & Politiek

De Pride staat dit jaar in het teken van de geschiedenis vóór en na de Stonewall-rellen (eind juni 1969), die vele homo’s en hetero’s zien als het begin van de homobeweging. In Nederland zijn we trots dat jonge homo’s en lesbo’s een half jaar eerder, op 21 januari 1969, bij de Tweede Kamer op het Binnenhof de straat opgingen.

door Gert Hekma - 16 maart 2019

lengte: 9 min. Printervriendelijke Pagina  
Op de bres voor de mannenliefde: Van Sade tot Hirschfeld


This article is also available in English
lengte: 9 minuten


Demonstreren voor het Witte Huis, 1965
Overigens demonstreerden Amerikaanse activisten al op 17 april 1965 voor het Witte Huis tegen publieke repressie van homoseksualiteit en zoiets zeggen ze ook van Berlijn waar al voor 1933 gedemonstreerd zou zijn. Zoals wel vaker wanneer mensen spreken over een “eerste keer,” blijkt dat er meer eerste keren waren. De homo, de pedo, de fetisjist, de zelfbevrediging, homo- en heteroseks, de trans-operatie: wanneer was de eerste keer? Hier doen we een serie over die geschiedenis met de woorden, betekenissen, duidingen, daden, opvattingen en wat dies meer zij. Het gaat om een kijk op dat verleden in een serie artikelen: waar komen we vandaan? Zijn we creaturen van Sade, Kertbeny, Ulrichs, Hirschfeld, Schorer, Kinsey, de Beauvoir, Blaman, Reve, Sengers, Burnier, Foucault, Butler, Swaab, of iemand of iets anders?


Strafbare sodomie

De Sade als gevangeneAl vroeg sprak de beroemde markies de Sade (1740-1814) zich uit voor gelijkheid van rechten voor homo’s (dat woord bestond nog niet; hij sprak Bijbels van sodomieten en Grieks van pederasten). Tot 1791 stond de doodstraf nog op sodomie (anale homo- en heteroseks of seks met dieren; ook seks buiten het huwelijk gold als misdrijf) en Sade was voor anale seks met een man ter dood veroordeeld.

De straf was alleen symbolisch voltrokken omdat hij zich met zijn knecht, seksuele partner, uit de voeten had gemaakt. In plaats daarvan had hij later celstraf gekregen. Hij schreef zijn pleidooi voor homoseks in De filosofie in het boudoir (1795), dat als een lesbische roman gelezen is – het gaat over de seksuele opvoeding van een meisje door een dame. Plezier en pijn gaan samen, onthouding is onzin want seks en lust zijn doel van het leven, niet de voortplanting.

Sodomie beledigt allerminst de natuur, dat geldt eerder voor kinderen maken.

Standbeeld van De Sade bij zijn voormalig kasteel in La Coste, Fr.Sade had meer teksten voor seks en tegen god, hij was libertijn en atheïst en werd om zijn gedrag en werk opgesloten. Zijn boeken werden verboden en stiekem uitgebracht, ook in Nederland. Sade was de beroemdste en radicaalste van de verdedigers van homoseks maar voor sommige mensen te extreem.

Sade was innovatief omdat hij niet één maar meteen drie theorieën over pederastie/sodomie had – wij zouden zeggen homoseksualiteit. Het kon aangeleerd én aangeboren zijn óf het kon een principiële keuze zijn – zoals potten in de jaren zeventig zeiden “liever lesbisch” te zijn omdat zij seksueel afstand namen van mannen. Liever lesbisch dan van de “#Metoo.” Het was natuur, cultuur, beginsel.


Een moord als aanleiding


Na 1800 was de doodstraf voor sodomie niet afgeschaft maar bleef in Nederland tot 1811 bestaan. In 1804 legde de Schiedamse rechtbank een man die straf nog op. Dat gebeurde ook op andere plaatsen, zoals in Groot-Brittannië, de Verenigde Staten en elders. In 1817 veroordeelde de rechtbank in Bern de advocaat Franz Desgouttes tot wurging vanwege lustmoord op zijn secretaris Daniël Hemmeler op wie hij verliefd was.

Het geval was helemaal Sodom: ontucht, alcohol en drugs met een dader die over zijn toeren was, geloofde in God, zich als zondaar schuldig voelde en dood wilde.

Het geval van deze dubbele liefdesdood-moord schokte de hoedenmaker Heinrich Hössli (1784-1864) zeer en bracht hem ertoe een pleidooi voor de mannenliefde te schrijven. Eerst vroeg hij een beroepsauteur dat te doen, de verlichte schrijver Heinrich Zschokke: Eros, oder über die Liebe (1821). Het boekje overtuigde hem niet en hij deed het vervolgens naar eigen inzicht, Eros: Die Männerliebe der Griechen (twee delen, 1836-1838).

De jonge Heinrich Hössli in het begin van de negentiende eeuwOp basis van zijn kennis van de Grieken pleitte hij voor tolerantie voor mannenliefde zoals die was ontstaan voor hekserij (die in Zwitserland kort voor zijn geboorte nog vervolgd werd) en de natuurlijkheid van de voorkeur. Hössli was getrouwd en vader van twee zoons. Gezien de passie die spreekt uit zijn beide boeken, is het aannemelijk dat hij zelf van mannen hield, evenals één van z’n beide zonen. Hij wilde nog een derde deel schrijven, juist over de seksuele kant, maar het kwam er niet meer van: zijn ene boek was verboden en het tweede bij een brand in vlammen opgegaan. Hij was gedesillusioneerd geraakt.

Hössli begon zijn strijd voor de mannenliefde vanwege dit gruwelijke geval en de doodstraf waar deze liefde op uitliep. Dat zullen we vaker zien, hoe geweld tot verzet leidt. Het moet ook een aanleiding voor Sade geweest zijn om de pen op te nemen. Bij hem ging het zelfs een stap verder. Toen hij hoorde dat hij bij afwezigheid “in effigie” (zijn afbeelding) verbrand was, kwam hij sneller klaar dan hij het verhaal ervan gehoord had, zo schreef hij: bij hem lagen lust en geweld dicht bij elkaar.


Een dokter en de pederasten

Claude François MichéaClaude François Michéa (1815-1882) was een dokter die voorkwam op een register van pederasten van de Parijse politie, tezamen met ministers, gedeputeerden, aristocraten, officieren en vele anderen van hoog tot laag. Hij woonde samen met een bevriende dokter die ook op de lijst stond.

Michéa hield zich met een nieuwe discipline bezig, de forensische psychologie (die verklaringen en bewijzen in rechtszaken zocht). In die functie hield hij zich bezig met een berucht geval van necrofilie uit 1848: sergeant Bertrand had lijken van meisjes en anderen opgegraven, seksueel misbruikt en verminkt.

Deze zaak in een roerige tijd van revolutie wekte de nieuwsgierigheid van forensische artsen zoals hij. Net als anderen vond hij geen verklaring, maar hij stapte in het artikel dat hij over de zaak schreef over naar andere “afwijkingen” – je kunt zeggen zoals die van hemzelf.

Kort daarna zou de Berlijnse forensische arts J.L. Casper schrijven dat ze betere woorden moesten vinden voor mannenliefhebbers dan sodomiet en pederast – omdat ze niet altijd anale seks of knapenliefde bedreven. Michéa bedacht er één: philopédie, dat erg leek op pedofilie.

Later bedacht de Franse dokter Pouillet andrérastie, mannenliefde. Michéa was de eerste die met een nieuwe, biologische verklaring kwam voor het verschijnsel. Deze mannen hadden een vrouwelijk rudiment in hun lichaam en dat maakte hen vrouwelijk en hun seksuele voorkeur gericht op hun eigen geslacht – mannen, net als bij vrouwen. Michéa startte geen beweging, maar legde met zijn theorie een grondslag daartoe.


Hemelse liefde of perverse geslachtsdrift?

Karl-Heinrich Ulrichs De belangrijkste spreekbuis voor de mannenliefhebbers was de Duitse jurist Karl-Heinrich Ulrichs (1825-1895) die twaalf brochures wijdde aan het uranisme, een woord dat verwees naar hemelse liefde. Een urning (of uranist) was een vrouwenziel in een mannenlichaam en een urninde het omgekeerde. De man was van binnen vrouw en van buiten een man en viel als een vrouw op echte (hetero) mannen.

Zo viel een lesbienne op echte vrouwen, butches. Het was een natuurlijk verschijnsel. Dat alles dachten ook Hössli en Michéa. Het verschil dat Ulrichs maakte was dat hij wereldwijd bekendheid verwierf met zijn werk, niet alleen in Duitsland maar ook in Groot-Brittannië, Frankrijk, Scandinavië, de Verenigde Staten. In Nederland recenseerde de psychiater N.B. Donkersloot in 1870 enkele van zijn brochures en schreef: “van doodzwijgen wordt wel eens gesproken, doodspreken is misschien beter doodmaken.”

In 1883 schreef hij over de “klinisch-forensische beteekenis der perverse geslachtsdrift” waarin de eerste homoseksuele kleurbekentenis stond van een anonieme dokter uit Nederland (een reactie op de eerdere recensie). Hij nam het op voor Ulrichs en schreef: “Ik ben een Urning, geen Päderast.” Hij verzekerde Donkersloot: “Door spreken zullen wij overwinnen.” Hij wilde dus juist niet zwijgen.

Károly Mária KertbenyUlrichs nam het op voor het uranisme omdat Duitsland bestond uit verschillende staten die bezig waren zich te verenigen en die staten verschillende wetten hadden op homogebied. Pruisen trok in 1870 aan het langste eind en Beieren, Saksen en andere staten aan het kortste, niet alleen met deze wetten. In 1871 kwam er een nieuwe wet met de beruchte paragraaf 175 die nog een eeuw bestond en tegennatuurlijke ontucht strafbaar stelde. Nadat de wet was aangenomen vluchtte Ulrichs naar Italië zoals veel Duitsers voor en na hem deden, zoals de dichter Von Platen.

Ulrichs kwam met woorden rond uranisme, maar hij had een medestander, de Hongaarse journalist Károly Mária Kertbeny (1824-1882) die in 1869 met de belangrijkste woordvernieuwing kwam.

Hij bedacht niet alleen het woord homoseksualiteit maar ook heteroseksualiteit, monoseksualiteit en variaties daarop.

Hij kwam uit Boedapest in de dubbelmonarchie Oostenrijk-Hongarije. Hij was een Europese intellectueel die ook in Duitsland, Frankrijk en België verkeerde en twee brochures schreef tegen de komende Duitse wet. Hoewel zijn werk nogal in de breedte van allerlei seksuele voorkeuren ging, maakte hij het punt dat het voor de vraag van gelijkheid van recht niet uitmaakte of homoseksualiteit al dan niet natuurlijk was: “De moderne rechtsstaat... heeft geen reden om zich te mengen in seksuele kwesties waarbij de rechten van anderen niet worden geschaad.”

We horen nog steeds dat homo’s rechten moeten hebben omdat het een natuurlijke “geaardheid” is. Dit is allereerst onbewezen en zoals Kertbeny al in 1869 opmerkte: een liberale staat heeft zich niet te bemoeien met het seksleven van vrije burgers, een interessante les voor de Nashville-gelovigen en hun tegenstanders. Het lijkt me verstandiger om “natuurlijk” te lezen als vanzelfsprekend. Opmerkelijk is dat “religie” nooit als natuurlijk of aangeboren wordt gezien.


Psychische zwakte

Richard von Krafft-EbingHet was Ulrichs die de psychiaters op het spoor van de perverse seksualiteit zette. Zij gingen niet alleen schrijven over homoseksualiteit, maar ook over psychische hermafrodisie, androgynie, fetisjisme, voyeurisme, exhibitionisme, lustmoord, sadisme en masochisme, pedofilie, necrofilie, zoöfilie, copromanie en andere voorkeuren die de alfabetsoep van HLBTQI niet haalden. Terwijl ze in 1886 wel, met homoseksualiteit, bij de perversies hoorden van de Psychopathia sexualis van Richard von Krafft-Ebing, de basistekst van de moderne seksuologie met tientallen edities en drukken tot nu toe.

Niet alleen seksuele armoedzaaiers kwamen in het vizier van psychiaters, politici en juristen maar ook beroemdheden door schandalen. In het jaar dat Krafft-Ebing met zijn boek over perversies kwam werd Koning Lodewijk II van Beieren, de man van de kastelen en Wagner, afgezet vanwege krankzinnigheid en homoseksualiteit.

Met psychiater Von Gudden raakte hij in gevecht omdat hij niet als gek opgesloten wilde worden en daarbij verloren beide mannen hun leven. Von Gudden had over de koning gezegd dat zijn “tegennatuurlijke driften” geen bewijs van zijn krankzinnigheid waren want deze “uiting van psychische zwakte” komt ook “bij vele gezonden” voor. Dus geen reden om te verklaren dat de uitdoktering van homoseksualiteit van artsen kwam.

parodie op de geruchtmakende homo affaire rond prins Phiip

Juist homo’s zijn zelf begonnen met naamgeving, theorievorming en duiding zoals Sade, Hössli, Michéa, Ulrichs en Kertbeny laten zien. Er volgden meer schandalen in die tijd zoals rond Oscar Wilde (1895), Jacob Israël de Haan (1904) en het grootste was dat rond prins Philip zu Eulenburg, vriend van de Duitse keizer (1907/8).

De laatste stap in deze moeizame emancipatiegeschiedenis kwam van een dokter, Magnus Hirschfeld (1868-1935), die in 1897 de stap nam om het Wissenschaftlich-humanitäre Komitee op te richten, de eerste homorechtenorganisatie ter wereld.
Daarover de volgende keer meer













GERELATEERDMEER VAN GERT HEKMAMEEST GELEZEN VAN GERT HEKMA

Op de bres voor de mannenliefde: Van Sade tot Hirschfeld

Gert Hekma, in Historie & Politiek op 16 maart 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp




















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media