Back to Top
Vrijdag 20 Sep
86358 users - nu online: 1046 people
86358 users - nu online: 1046 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:







lengte: 9 min. Printervriendelijke Pagina  
Veertig jaar emancipatiestrijd en de uitkomst daarvan


door Martien Sleutjes in Historie & Politiek , 17 december 2018

This article is also available in English
lengte: 9 minuten


Veertig jaar IHLIA. Veertig jaar van Homodok en Lesbische Archieven naar een lhbt-erfgoedorganisatie. Op zoek naar een nieuwe generatie die IHLIA LGBT Heritage weer veertig jaar verder brengt. Wat was de energie waarin het ontstond, wat gaf toen de vonk tot actie, wat is er sindsdien gebeurd en natuurlijk de vraag: is de wereld van toen zo verschillend van de wereld van nu?

IDen Bosch 1981n de grote expozaal van OBA Oosterdok Amsterdam (waar IHLIA is gevestigd) begon op 8 november een grote overzichtstentoonstelling, die doorloopt tot 25 januari 2019. In 2019 volgen op diverse plaatsen in het land kleinere thematische exposities.

In Amsterdam staan thema’s uit die veertig jaar en een aantal vragen voor de toekomst centraal. Een volledige geschiedenis schrijven en iedereen eren is ondoenlijk. Bovendien wil IHLIA vooruitkijken.

Dat we toen jong en knap waren, of dat de tijd juist mild voor ons is geweest, geloven we wel. We hebben weer de activistische energie van die tijd nodig om met andere, jongere mensen verder te komen.


Studenten en studentes

IHLIA, Lesbische en Homostudies, Homologie, Diva, het Lesbisch Prachtboek, de Flikkeragenda, om maar een paar highlights te noemen, komen voort uit studentenactivisme. Vanaf het midden van de jaren zestig roerden progressieve studenten zich steeds meer. Anders dan de traditionele studentenorganisaties, wilde de nieuwe groep verandering. Hun aantallen groeiden en hun positie werd steeds sterker. Bezettingen, protesten en andere actiemethodes werden de nieuwe strijdmiddelen.

Amsterdam 1979
Studentes die deelnemen aan de acties kwamen al snel tot de ontdekking dat die linkse mannen ook behoorlijk seksistisch konden zijn. De vrouwen organiseerden zich in een nieuwe feministische golf met onder andere Dolle Mina en Baas in eigen Buik. Binnen die feministische golf gebeurde hetzelfde als binnen de studentenbeweging. Nu waren het lesbische vrouwen die zich tekortgedaan voelden, ook door andere vrouwen. Ze werden begin jaren zeventig nog met argwaan bekeken.

Een klein groepje activistes van Paarse September trokken met hun scherpe pen ten strijde: “lesbisch zijn is een politieke keuze” en “je gaat toch niet met je onderdrukker naar bed.” Rond 1975 hadden zij en haar zusters in andere landen het pleit gewonnen. Ook heteroseksuele vrouwen zetten vraagtekens bij hun eigen keuzes in het leven.


Amsterdam 1979Na 1975 kon de vrouwenbeweging regelmatig terugvallen op die activistische lesbiennes. Zij waren het die het meest zouden profiteren van verandering. Omgekeerd: ze hadden het minst te verliezen en durfden tot actie over te gaan. Kraken van het Vrouwenhuis in Amsterdam? Abortusdemonstraties? Vrouwenboekhandels? Vrouwendrukkerijen? Kroegen, feesten? De kans dat ze door een club lesbische activistes waren opgezet en uitgevoerd was erg groot.


Anita Bryant

En toen? Toen hadden we die energie nodig voor ons eigen behoud. De westerse roze wereld was sterk met elkaar verbonden door tijdschriften, boeken, congressen, een telefoonnetwerk, wereldomroepen, correspondenten, enzovoort. Toch kwam de overwinning van Anita Bryant begin juni 1977 als een mokerslag aan in de hele westerse roze wereld. Bryant was vertegenwoordiger van rechts-christelijk Amerika dat ten strijde trok tegen de “uitwassen van de liberale wereld” en Ronald Reagan aan de macht zou helpen. Eén van die uitwassen waren die homoseksuelen die gelijkberechtiging wilden.

Karin Daan met ontwerp Homomonument

In Miami Dade County te Florida werd in juni 1977 een referendum gehouden om de bestaande gelijkberechtiging terug te draaien. Een ruime meerderheid stemde vóór. Wat de groep van Bryant niet voorzien had, was de snelle opkomst van een tegenbeweging. Als mensen hun leven in gevaar zien komen, kan het snel gaan. Door de winst van Bryant groeide die beweging explosief en is eigenlijk nooit meer weggegaan.

In veel westerse landen werd tijdens het jaarlijkse pride-weekend eind juni een solidariteitsmars georganiseerd. In Nederland hadden alleen lesbische activistes veel ervaring met het opzetten van marsen, bijvoorbeeld de abortusdemonstraties. De winst van het CDA bij de verkiezingen in het voorjaar van 1977 en hun voorman, abortushater Dries van Agt, gaf hen meteen parallellen met rechts-christelijk Amerika.

Homodemo 1977De vonk van activisme in de vrouwenbeweging sloeg over naar de roze gemeenschap. Het netwerk van schrijvende activistes en vrouwen met ervaring in marsen, trok snel aan alle touwtjes. Op 25 juni 1977 hielden ze in wezen de eerste pride-betoging in Nederland. Volgens het toenmalige taalgebruik was het een solidariteitsmars. Maar met wie? Met Amerikanen of met onszelf? Activistische mannen uit de politieke homogroepen en uit de Rooie Flikkers liepen ook mee. Binnen de groep Rooie Flikkers werd al gedacht over flikkerstudies of homostudies. Door het slotwoord dat Annemarie Grewel, voorzittter van de Universiteitsraad van de UvA, na de mars hield, werd de hoop op zo’n nieuw studiegebied groter.

In februari 1978 organiseerden Annemarie Grewel en docent/leernicht Jim Holmes een bijeenkomst over de haalbaarheid van Lesbische en Homostudies. Een maand later organiseerden de Rooie Flikkers een bijeenkomst op de IVABO in Amsterdam waar in feite Homostudies Amsterdam en Utrecht, Homologie en het Documentatiecentrum Homostudies werden geboren. De aanzet voor niet-hetero ingegeven onderzoek en onderwijs was gemaakt.


Het COC

In 1977 en 1978 bleef het COC, ofwel “de moederkerk,” op zijn handen zitten. Op de achtergrond speelde de vereniging evenwel een belangrijke rol. Begin jaren zeventig waren universiteiten de belangrijkste leveranciers van het bestuurskader geweest. Dat kader probeerde vooral de politiek te beïnvloeden en had daar veel ingangen, maar het was niet zo zichtbaar.
 
1977Het COC leverde met het landelijke tijdschrift Sek en met lokale afdelingsruimtes wel een zichtbaar platform voor nieuwe groepen. Met Sek konden de groepen activisten een groter hlbt-publiek bereiken. Het was vooral de redactie, die actief meedeed in de discussies. Meedoen met pride-achtige marsen werd door het COC veel te Amerikaans gevonden. Pas bij de derde landelijke betoging in 1979 zette het COC de zeilen bij en nam actief deel aan de los-vast groep het “Roze Front.”
 
Bij de Algemene Wet Gelijke Behandeling deed het COC volop mee via politieke kanalen. Bij de openstelling van het huwelijk lag het eerst ingewikkelder. Het COC volgde aanvankelijk de oude weerzin uit de vrouwenbeweging tegen dit symbool van vrouwenonderdrukking. Maar een heldere juridische redenering en de wens van velen uit de achterban voor een romantische traditie bracht hen achter de beweging.

Amersfoort 1982
De uit de hand gelopen Roze Zaterdag in Amersfoort in 1982 bracht activistische politieke homogroepen en het COC bij elkaar om, eerst op lokaal niveau, het beleid aangepast te krijgen en een veiliger omgeving voor lesbiennes en homomannen te scheppen.


En toen kreeg de beweging aids

De Engelstaligen in Amsterdam lieten in de uitgaanswereld al in 1982 verontrustende verhalen rondzingen. In 1983 werd een voorlichting voor homomannen opgetuigd. Eén van de activistische groepen uit de golf van 1977 was de Homogroep Gezondheidszorg en de door hen opgerichte Stichting Aanvullende Dienstverlening (jawel SAD). De arts in opleiding Jan van Wijngaarden uit die groep werd, met Hans Moerkerk van Buro GVO Amsterdam (gezondheidsvoorlichting en opvoeding), de spil in de eerste Nederlandse reactie op de aids-crisis. Ze gingen de scene in. Dat ze werden uitgemaakt voor “aids-zusters” kon ze niet schelen.


Ze hadden ook contacten met gezondheidsorganisaties en de soa-bestrijding. Daar voorkwamen ze discriminerende maatregelen. De verschillende groepen uit het Roze Front gaven hen ruggensteun. Later, toen de aids-organisatie bureaucratischer werd, ging de waakhondfunctie naar het blad Aids Info en later ook naar Act Up!. Het COC zette daarnaast zijn geheime wapen in: Janherman Veenker: geliefd, neutraal, kennis van zaken, consciëntieus. En daarmee een uitstekende waakhond voor hlbt-rechten en een goed geleider van zaken die in de heterowereld gevoelig lagen.

Nederland had het geluk dat de aids-epidemie met vertraging aankwam. Homomannen namen hun verantwoordelijkheid. Geslachtsziekten daalden spectaculair. Voor de instanties het signaal dat zij aan zet waren. Alle groepen werden onder druk gezet door Act Up!. De kennis binnen Act Up! met betrekking tot alle aspecten van de ziekte was fenomenaal en hun netwerk om de informatie te delen goed georganiseerd.

Canal Parde 1996Ondanks alles konden we niet uit de wind blijven. Daarvoor was de wereld van homoseksueel actieve mannen te verknoopt. De verschrikkelijke beelden van voorheen prachtige lichamen die zwaar waren vermagerd en aangetast door de paarse vlekken van kaposi sarcoma bleven ons niet bespaard. Dat duurde tot het tweede deel van de jaren tachtig en het begin van de jaren negentig.
 
Voor velen brak de hel uit. In één van de archieven van IHLIA - uit 1992 - zijn deze kenmerkende zinnen te vinden: “Ik heb intens genoten van mijn leven. Ik hoop dat iemand anders dat ook kan zeggen. Ik ben blij dat ik ga. Als je het over de hel hebt: die is al hier. Het kan niet veel erger worden. Ik geloof ook in reïncarnatie. Maar ik hoop niet dat ik hier moet terugkomen.”


Pas in 1996 werd die hel gekeerd. De combinatietherapie sloeg aan. Act Up!, de Hiv Vereniging en de bureaucratische aids-wereld dwongen een versnelde financiering af. Daarmee werd 1996 “het jaar nul” voor leven met hiv. Aids verdween in een aantal jaren naar de achtergrond.

Maar voor velen was het te laat.


Homohoreca

Nicky Nicole
In tegenstelling tot die in de grote steden in de Verenigde Staten bleef de homohoreca in de aids-periode in Nederland op volle toeren draaien. We zochten elkaar juist op. En: laten we ons blijven verzetten tegen de ellende. Aids-voorlichters maakten graag gebruik van die situatie met nieuwe programma’s die aansloten bij de belevingswereld. En de clubscene kwam tot volle bloei. De drukste momenten verschoven steeds meer naar de vroege ochtend. Moderne drugs maakten langer feesten mogelijk. En de muziek speelde daarop in.
 
In de clubscene en bij de speciale feesten en dan vooral met de kinky feesten begon de scheidslijn tussen hetero- en homofeestvierders te vervagen. Beide partijen voelden zich hierbij senang. Het fenomeen kreeg later vorm in commerciële feesten als White Party.


Het ‘roze alfabet’

Toch doet zich hier iets raars voor. Men zou verwachten dat de scheidslijnen tussen de verschillende seksuele voorkeuren meer fluïde zouden worden door de voortgaande acceptatie van seksuele verschillen. Toch is de gemiddelde leeftijd waarop lesbiennes en homomannen uit de kast komen niet drastisch lager geworden. Voor de meeste mensen is voor hun coming-out een verandering van sociale omgeving nodig. Na de middelbare school, als men gaat studeren, is een goede tijd. En jongens blijven het moeilijker vinden om voor hun vader uit de kast komen dan voor andere familieleden en vrienden.

Hoe fluïde we ook zeggen te zijn, hetero zijn blijft toch de norm, al was het maar omdat het simpelweg de meerderheid is. We kunnen blijven dromen, maar als de heteromeerderheid niet verandert, blijft opkomen voor andere waarden noodzakelijk, welke letter je ook bent in het roze alfabet. Minderheid zijn heeft minder leuke kanten. De gevarenzone van negatieve veranderingen kan snel dichtbij komen. De aids-crisis was zo’n gevarenzone. Ondanks veel verdriet is de l- en h-beweging daar sterk uit gekomen.

Niet je rechten laten afpakken, niet op je handen zitten, kortom niet afwachten, was toen de les. Laten we daarmee nu naar de toekomst kijken.


  40 jaar IHLIA, grote overzichtstentoonstelling tot 25 januari 2019
IHLIA, Oosterdokskade 143 (@ OBA), Amsterdam. www.ihlia.nl













GERELATEERDMEER VAN MARTIEN SLEUTJESMEEST GELEZEN VAN MARTIEN SLEUTJES

Veertig jaar emancipatiestrijd en de uitkomst daarvan

Martien Sleutjes, in Historie & Politiek op 23 december 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp




















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media