Back to Top
Dinsdag 23 Jan
86055 users - nu online: 1156 people
86055 users - nu online: 1156 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Fenster zum Klo, openbare toiletten en heimelijke genoegens


door Hans Hafkamp in Theater, Kunst & Expo , 10 januari 2018

This article is also available in English


Urinoirs hebben altijd een slechte reputatie gehad. Al enkele jaren onderzoekt de Franse fotograaf Marc Martin de geschiedenis van en de verhalen over het openbare toilet, van Parijs tot Berlijn. Nog tot 5 februari 2018 is in het Schwules Museum te Berlijn een tentoonstelling te zien waarin hij de resultaten van zijn onderzoek en zijn eigen fotografische evocaties presenteert.

In deze tempels, gekaapt door mannen die al generaties lang seks hebben met mannen, zijn talloze relaties en vriendschappen gesmeed, heimelijk, intens of onverwachts. Deze herbestemming van openbare toiletten heeft veel meer sporen achtergelaten in de archieven van de zedenpolitie dan in de annalen van de wereldliteratuur. Dergelijke activiteiten zijn tegenwoordig vooral synoniem met schaamte en niet met homotrots.

En toch zijn deze urinoirs, waarvan de geschiedenis verweven is met de levens en avonturen van veel homoseksuele mannen, jongenshoeren en libertijnen, ook onwaarschijnlijke bastions van vrijheid. Alle angstige gevoelens en risico’s trotserend, vonden allerlei soorten mannen, wiens verlangens door de samenleving werden onderdrukt, er een toevluchtsoord, en kwamen ze in openbare toiletten dichter tot elkaar. Deze “smerige” plekken boden de kans op onmiddellijke en anonieme seks. Deze cruise-gelegenheden hadden een duidelijke maatschappelijke functie.

Deze ondergrondse zichtbaarheid, vaak beschouwd als onwaardig en vernederend, werd al snel de meest zichtbare manifestatie van het bestaan van homoseksualiteit. Genegeerd, en later tot de jaren tachtig van de vorige eeuw in sommige landen zelfs bij wet verboden, heeft dit fenomeen zich overal verspreid waar mannen waren.



Marc Martin is niet bang om expliciete handelingen te tonen, zelfs niet extreme en vieze; maar zijn foto’s laten altijd een ander licht op deze schaduwwereld schijnen. Zijn nadruk op de stedelijke urinoir-cultuur is niet willekeurig; zijn benadering overstijgt eeuwen en generaties. Zijn doel is daarom niet beperkt tot het vastleggen van de laatste bestaande relikwieën, zoals gebeurt bij zoveel van de overblijfselen uit het verleden. Martin blaast deze relikwieën nieuw leven in door middel van gereconstrueerde settings, gefilmde bekentenissen, en archiefdocumenten die gedurende vele jaren zijn verzameld. Op de tentoonstelling Fenster zum Klo: Public Toilets & Private Affairs presenteert het Schwules Museum momenteel zijn recentere fotografische werk, evenals het werk van anderen, allemaal rond een verscheidenheid aan relevante citaten. Van poëzie tot pornografie, Martin’s werk getuigt van een soort seksuele interactie die nu vrijwel is verdwenen. Glorieus of zich schamend, ons goede oude cruisetoilet hoeft zich niet langer te generen voor zijn verleden.

Er zijn in een gevorderd stadium plannen deze tentoonstelling ook in Amsterdam te presenteren. Hierbij zal dan ook aandacht worden besteed aan de fameuze Amsterdamse krul en zijn voorgangers. De krul heeft lang een plaats ingenomen in het Amsterdamse straatbeeld en bij de verwezenlijking van heimelijke mannenlusten. In 1985 moesten de samenstellers van Amsterdam in je kontzak: Een homo-stadsgids echter constateren: “De uitermate florerende en tot in alle hoeken van de stad gepraktiseerde pisbakseks is mede dankzij het effectieve en destructieve beleid van de Gemeente in de versukkeling geraakt.

Daarmee lijkt nu een einde te zijn gekomen aan een cultuur in Amsterdam, die zich minimaal driehonderd jaar heeft kunnen standhouden.” Vervolgens kunnen ze echter toch een aantal bakken noemen die toen nog volop in gebruik waren, waaronder die op de Keizersgracht bij de Spiegelstraat (niet toevallig zéér dicht bij de Kerkstraat, waar toen de homobars floreerden) en die op de Oosterdokskade, die vooral in de namiddag en vroege avond druk werd bezocht.

Ook constateren ze dat “de ‘paleisbak’ voor het Paleis van Justitie op de Prinsengracht nog enige aanloop heeft.” Dit urinoir vormde ooit de locatie voor een in Homologie gepubliceerde column van de Surinaams-Nederlandse schrijver Edgar Cairo, die aanving met de volgende evocatie: “Het is stil daar, op de Prinsengracht. Dichtbij de brug staan we, als twee soldaten van de nachtwacht. Maar dan, eeuwen te laat. Een vriend en ik, in zacht debat. De pisbak rijst, geen meter van ons af, tot baken van de vreemdste lieden. Homonachtwacht. Te laat voor gewone liefdesgang. Op tijd gelukkig voor de instantparing in de krullenschacht.”

De eerste krullen werden in 1880 ontworpen, maar ook daarvoor was er behoefte aan openbare toiletten, die toen “gemak” werden genoemd en onder vele Amsterdamse bruggen lagen. Ze waren slechts via een stenen trap bereikbaar. “Zowel het duister van het gemak onder de brug als het kleppen van klompen op de trap bood sodemieters de bescherming tegen overwacht bezoek,” schreef Gert Hekma ooit. Maar geheel veilig waren die sodemieters, zoals mannen die zich aan gelijkgeslachtelijke seks overgaven toen werden genoemd, toch niet want het zijn juist de gerechtelijke archieven die de belangrijkste informatiebron voor deze openbare homoseks vormen.


Voor vele eeuwen vormen justitiedossiers de belangrijkste informatiebron voor seksuele genoegens op openbare toiletten, maar in de laatste decennia van de twintigste eeuw vinden deze escapades ook een plaats in de, deels ondergrondse, homoliteratuur en film. Zoals gebruikelijk organiseert het Schwules Museum naar aanleiding van deze tentoonstelling diverse lezingen en andere evenementen. Op 21 januari kunnen geïnteresseerden vanaf 16.00 uur hun hart ophalen bij Going to the Bathroom with Marc Siegel: On Tearooms, Cinema and Desire. De filmwetenschapper Siegel vertoont tijdens deze lezing onder andere zijn korte, experimentele film Such Candor (1999), waarin hij persoonlijke ervaringen met cruisen in openbare toiletten heeft verweven met relevante fragmenten uit de wereldcinema, waarop hij vervolgens nader ingaat. Wie ooit James Bidgood’s Pink Narcissus (1971) heeft gezien, zal zich ongetwijfeld de scène herinneren waarin hartenbreker Bobby Kendall een urinoir bezoekt en zijn in strakke witte jeans gestoken kont even wiegelt als hij zijn pik weer opbergt.

Deze scène is nog niet expliciet seksueel, maar dat veranderde in het volgende decennium. In Patrice Chéreau’s L’homme blessé uit 1983 raakt een homojongere helemaal in de ban van een jongenshoer, die hij ontmoet op een provinciaal stationstoilet. Deze man zet hem aan tot prostitutie en diefstal maar beantwoordt zijn liefde niet. Al twee jaar eerder vormden openbare toiletten een belangrijke locatie in Taxi zum Klo door Frank Ripploh, die een homoseksuele onderwijzer speelt, die een zeer actief en promiscue seksleven heeft. Hij is constant aan het cruisen en kijkt soms zelfs in pisbakken huiswerk na terwijl hij naar een volgend sekscontact uitkijkt.

Ter gelegenheid van de tentoonstelling verscheen bij Agua éditions Marc Martin’s 300 pagina’s tellende Fenster zum Klo: Hommage an den Klappensex. Dit is niet alleen een fotoboek, maar bevat ook interviews met experts en liefhebbers van deze seksuele speeltuin, documenten uit het archief van de Parijse zedenpolitie, citaten van schrijvers en reproducties van tekeningen en historische foto’s.

www.schwulesmuseum.de

foto’s © Marc Martin



 









Rubrieken:








In het nieuwste nummer, Gay News 318, februari 2018














Meer uit Theater, Kunst & Expo
Meer uit nummer 317
Meer van Hans Hafkamp





Mister B Antwerp


Mister B's second Franchise store

meer info |visit


People Direct


Zelfstandig werkende Escortboys | Self employed escortboys

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2018 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2018 Gay News ®, GIP/ St. G Media