Back to Top
Vrijdag 06 Dec
86386 users - nu online: 1667 people
86386 users - nu online: 1667 people login
VAN ONZE EDITORS
Share:





Historie & Politiek

In 1730 begon in de Republiek een vervolging van sodomie die ongekend was voor de Nederlanden vanwege de schaal en de vele slachtoffers. Het begon "achter de Dom" in Utrecht en verspreidde zich snel over de meeste provincies. Het dieptepunt was de executie door worging van 21 mannen en jongens bij de Groningse vlek Faan op 24 september 1731. Tegen de honderd sodomieten werden in totaal in de Republiek terechtgesteld voor anale sex.

door Gert Hekma - 20 april 2003

lengte: 6 min. Printervriendelijke Pagina  
De jacht op sodomieten in naam van de Heer


This article is also available in English
lengte: 6 minuten


Historici hebben zich vaak gebogen over verklaringen voor de excessieve vervolging in een klein boerendorp. In de regel wijzen zij met een beschuldigende vinger in de richting van de plaatselijke dominee H.C. van Byler en Rudolf de Mepsche, de grietman die de functies van burgemeester, rechter, officier van justitie, politiecommissaris en hoofdcipier in zich verenigde. Bij gebrek aan beroepsmogelijkheden was de grietman een alleenheerser die aan niemand verantwoording hoefde af te leggen.


Nadat de vervolging van sodomie begin 1730 in Utrecht was ingezet, kwamen bestuurderen met wetten en dominees met boeken die sodomie als een ernstige zonde en een halsmisdrijf omschreven. In maart 1731 voegde Van Byler zijn studieuze Helsche boosheyt of grouwelyke zonde van sodomie... toe aan het palet van scheldkanonnades. Hij was goed bevriend met De Mepsche en mede geïnspireerd door dit boek zal de grietman op het spoor van de plaatselijke sodomieten zijn gekomen. In zijn nieuwe boek spreekt Koert ter Veen van Protestants fundamentalisme in het Groningse Faan en zoekt hij de oorzaak van de massa-executie in calvinistische orthodoxie.


Het boek van Ter Veen leest mede door de grote letter wel lekker maar is helaas een beetje het broddelwerk van een amateur-historicus die op de kaft niet nalaat te vermelden dat er ook een mevrouw Ter Veen bestaat. De auteur schampert over de andere historici die in het recente verleden over de Faanse gruwelen hebben geschreven, zoals Dirk Jaap Noordam en Theo van der Meer, maar hij doet het zelf een stuk slechter. De belangrijkste serieuze studie van het Faanse monsterproces is "Dien godlosen hoop van menschen." Vervolging van homoseksuelen in de Republiek in de jaren dertig van de achttiende eeuw (1997) van wijlen Leo Boon die er in zijn boek twee hoofdstukken aan wijdde. Helaas kent Ter Veen dit boek niet. Terwijl hij De Mepsche beschouwt als een gewone, misschien wat rigide rechter, wijst Boon erop dat van alles aan hem mis was.


Nederland was in die tijd een calvinistische republiek met honderden rechtbanken maar nergens gingen "fundamentalistische" rechters zo hardhandig te keer als in Faan. In die tijd was pijniging van verdachten toegestaan als ze weigerden hun misdrijf te bekennen terwijl er wel andere bewijzen van hun schuld waren. Op de pijnbank van De Mepsche stierven twee gevangenen tegen wie volgens Boon onvoldoende bewijs was. Dit vindt Ter Veld passen in die tijd maar Boon wijst erop dat de grietman daarmee duidelijk over de scheef ging. Ter Veld eindigt zijn boek met de boude uitspraak "De grietman had geen andere keus dan de verdachten ter dood te veroordelen." Wie Boon heeft gelezen, weet wel beter.





Zware zonden


Het verhaal van Faan is vaker verteld. Er is een historisch-juridisch proefschrift van Cohen Tervaart (hij promoveerde op de 190ste verjaardag van de executies), de roman Rudolf de Mepse van Ab Visser uit 1945, een goede studie Sterf sodomieten van amateur-historicus W.T.Vleer uit 1972 en een film. Wat Ter Veen als nieuwigheidje aan deze en andere studies toevoegt, is een kolderiek gefingeerd dagboek van één van de overlevenden uit het inferno van De Mepsche. Het is een raadsel waarom hij de grietman in bescherming neemt en de boeman toespeelt aan het calvinistisch fundamentalisme waarvan niemand heeft ontkend dat het een belangrijke rol speelde. Hij doet zelfs alsof hij dit argument zelf heeft bedacht.
Deze zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis verdient alle aandacht en het is goed om nog eens te beseffen dat de moderne islamitische fundamentalisten sprekend lijken op hun calvinistische broeders. Boon maakte uit de processtukken op dat de meeste jongens en mannen (de jongste veroordeelde was 13, de jongste terechtgestelde 15 jaar) niet onschuldig waren aan sodomie. Boeren en arbeiders seksten in Faan en buurtdorpen zonder veel scrupules met elkaar en hadden meestal geen flauw benul dat hun gedrag strafbaar was. Zelfs de preken die Van Byler tegen sodomie moet hebben gehouden, hadden ze niet in verband gebracht met hun eigen seksueel gedrag. Arrestatie en veroordeling kwamen voor hen als een complete verrassing en pas in de gevangenis hoorden ze dat hun daden zware zonden waren waarvoor de meeste mannen achteraf berouw toonden. Nu valt vooral op dat zoveel mannen, van wie de meeste geen homoseksuelen zullen zijn geweest (de ouderen onder hen waren keurig getrouwd), het in zo'n klein dorp met elkaar deden.





Uit de archiefrestanten valt niet op te maken om welk seksueel gedrag het ging. Volgens sommige geleerden uit die tijd was alle niet-coïtale seks - zelfs onanie - sodomie, terwijl de meeste rechtbanken alleen anale seks als halsmisdrijf beschouwden en ander homogedrag als voorspel zagen dat ze minder zwaar bestraften. Hoe de rechters in Faan daarover dachten, blijft onduidelijk. De termen lijken erop te wijzen dat zij ook mannen voor wederzijdse masturbatie ter dood hebben veroordeeld.

Grote beroering


Omdat de mannen deel uitmaakten van hechte lokale netwerken, anders dan de meeste sodomieten die in de grote steden waren opgepakt, ontstond er grote beroering in de provincie Groningen. Echtgenotes en vrienden protesteerden tegen de procedures en de hulpjes van De Mepsche belemmerden de rechtsgang door geheimen te verklappen of bij vluchtpogingen te helpen. Terwijl sodomieprocessen elders zelden tot protesten leidden, bestookte men elkaar in Groningen met rekesten en rapporten. De vetes die in 1731 hoog opliepen, leidden tot een bestuurlijke impasse in de provincie die pas met de orangistische revolutie van 1748 een oplossing vond. In dat jaar kwamen ook de laatste gevangenen vrij die sinds 1731 zonder proces vast zaten.


Met De Mepsche liep het niet best af. Zijn reputatie lag aan diggelen. De hoge kosten van proces en executie die meestal werden afgewenteld op de veroordeelden, kwamen nu grotendeels voor zijn rekening en leidden tot zijn faillissement. Als verklaard orangist benoemde Willem IV hem in 1748 tot drost van Wedde waar hij in 1754 op de borg overleed. Nog heel lang dacht de bevolking van Faan en Westerkwartier de hemel op 24 september rood te zien kleuren: een monument voor de vervolgden en een aanklacht tegen de moordenaar, de dominee en hun gereformeerde geloof.


De Slachtoffers

In het gezicht geblakerd, geworgd en verbrand werden Jan Beerents, 20, boerenknecht; Gerrit Freriks, 48, boer en Hendrik Beerents Liplander, 33, boer. Zij gingen door voor aanstichters van het kwaad.
Geworgd en verbrand werden Harm Arents, 41, boer; Jan Herms Braaker, 37, boer; Hendrick Cornelis, 21, boerenknecht; Pieter Cornelis, 20, boerenknecht; Jan Jacob van Dunderen, 30, boer; Hans Engelbrecht, 18, boerenknecht; Gerrit Harms, 16, boerenknecht; Gosen Hendriks, 40, boer; Jan Idses, 18, boerenknecht; Thomas Jacobs, 16, boerenknecht; Cornelis Jansz, 18, boerenknecht; Eysse Jansz, 46, boer; Jan Jansz, 18, boerenknecht; Tamme Jansz, 15, boerenknecht; Asinga Immes, 46, boer; Hendrik Leeuwes, 19, boerenknecht; Mindelt Jansz Rol, 36, boer en Jan Wygers, 45, boer.


Sicko Arents, 39, boer, stierf op 14 september na martelingen in de gevangenis. Zijn lijk werd met dat van de anderen verbrand. De circa 45-jarige boer Jan Claassen Pot stierf ten slotte in april 1732 in de gevangenis aan folteringen waartoe De Mepsche de opdracht had gegeven. (De gegevens zijn ontleend aan Boon, p. 384-6; spelling en leeftijden in Ter Veen wijken hiervan af).
Twee jongens werden vanwege hun leeftijd (13) veroordeeld tot een gevangenisstraf terwijl een tiental verdachten nooit een proces heeft gehad. De laatste vier werden in 1748 vrij gelaten.


Koert ter Veen, Protestants fundamentalisme in het Groningse Faan, Soesterberg: Aspekt, 2002, 238 pp., ill, E 22,98
De boeken van Noordam, Riskante relaties (1995), Van der Meer, Sodoms Zaad in Nederland (1995) en Boon zijn recentelijk verramsjt.



[ill.-bijschr. Boon p. 206]

Allegorie op de vervolging van de sodomieten: De Geregtigheyd verheerlykt door het ontdekken der hooggaande zonde


[ ill.-bijschr. Boon p. 264]

De borg Faan of Bijma, woonhuis van Rodulf De Mepsche en het middelpunt van de vervolgingen in Groningen



Commentaar:
Re: De jacht op sodomieten in naam van de Heer-


Reactie van Loes dd. 21 oktober 2006
Hallo. Ik ben een vrouw van 43. Vandaag tijdens de open dag van de Groninger archieven kwam ik het verhaal tegen van de Faanse sodomieprocessen. Ik ben geschokt en ik wil er meer van weten. Ik had er nog nooit eerder van gehoord. Ik heb altijd al gevonden dat je de mate van beschaving van mensen, landen en culturen kunt afleiden uit de manier waarop ze reageren op homoseksualiteit.
Iedereen moet weten dat dit is gebeurd, en nog wel hier vlakbij. Het is een belangrijk deel van onze geschiedenis.


Reactie van peter - dasuya - india dd. 25 november 2010
The usual human story - money - power - sex and some fanatical religious reaction to justify the outcome. After all - god - the great unknown can be used to represent either scale of justice.
The mention of islamic society and its " god guided "justice is much to the point - nowhere but in these islamic countries - where sex outside marriage is officially taboo - have I come across so much homosexual activity - mainly due to the fact that normal sex is not available - ------ little has changed over the centuries










GERELATEERDMEER VAN GERT HEKMAMEEST GELEZEN VAN GERT HEKMA

De jacht op sodomieten in naam van de Heer

Gert Hekma, in Historie & Politiek op 21 april 2019
Reageren? Jouw reactie:

Je naam:
Email (wordt niet getoond):
min. 15 karakters, geen links of html svp








TOP STORIES

MEEST GELEZEN (6 mnd)IN HISTORIE & POLITIEKIN NUMMER 139

In het nieuwste nummer, Gay News 340, december 2019





















bottom image




Entire © & ® 1995/2019 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. © artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2019 Gay News ®, GIP/ St. G Media