Back to Top
Zaterdag 21 Apr
86107 users - nu online: 982 people
86107 users - nu online: 982 people login
VAN ONZE EDITORS
Printervriendelijke Pagina  
Queer in China: niet zo geheim meer


door Helm de Laat in Mode & Lifestyle , 05 december 2013

This article is also available in English


Onze aandacht gaat momenteel vooral uit naar de ontwikkelingen in Rusland. Poetin’s homofobie heeft niet alleen te maken met de invloed van de Russisch-Orthodoxe kerk. Minstens zo belangrijk is de erfenis van Stalin. Zoals Hitler een einde maakte aan de relatieve tolerantie ten opzichte van homoseksualiteit in de Weimarrepubliek, zo maakte Stalin een eind aan de laatste resten vrijheid die na de Oktoberrevolutie van 1917 waren overgebleven. In het jaar voordat Hitler ongehinderd zijn Olympische Spelen hield, zaten in Berlijn in sommige gevangenissen meer homoseksuele dan politieke gevangenen.

Maar Stalin had toen al een nieuwe anti-homowet ingevoerd en tijdens de eerste golf van vervolgingen had deze ongeveer tweehonderdvijftig dodelijke slachtoffers veroorzaakt. In Nederland hoorde je toen niemand over deze homovervolging.

In de rechtstaat Nederland had invoering van de christelijke zedenwetten in 1911 tot gevolg gehad dat elke uiting van homoseksualiteit vrijwel onmogelijk was en homoseksuelen zo goed als rechteloos. Maar in een democratische rechtstaat zijn allerlei vormen van verzet mogelijk. In ons land werd de discriminerende strafwet in 1971 – na zichtbaar en luidruchtig actievoeren - ingetrokken. Wij zijn nu veertig jaar verder en de strijd voor gelijke rechten is nog niet ten einde.

In een totalitaire staat doet de letter van de wet er nauwelijks toe. Daar is elke burger overgeleverd aan de willekeur van de staat en zijn vertegenwoordigers. En verzet tegen de staat is er vrijwel onmogelijk en vaak levensgevaarlijk. Met de glasnost en perestrojka van Gorbatsjov is Rusland nog lang geen democratische rechtstaat geworden en Poetin’s acties om elke oppositie de kop in te drukken zijn hem niet zozeer ingegeven door de patriarch maar door voormalig kameraad Stalin. Er is echter een verschil met vroeger.

Onderdeel van de geglobaliseerde economie is de internationale kunstwereld en als er – met een dankbaar knikje richting internet - nog zoiets als een internationale bestaat dan is zij roze: de glbtq-beweging. Momenteel zijn er ook twee exposities die een beeld geven van de situatie in die andere totalitaire grootmacht. Ook in China is veel veranderd, vooral dankzij internet: vroeger verboden informatie is beschikbaar, netwerken leidt tot nieuwe organisatievormen en er is de visuele verleiding van vrijheid. Maar de communistische partij is een regentenklasse die de touwtjes stevig in handen houdt.


Artikel 31

Tot 17 november was in het Groninger Museum de expositie Fuck Off 2 te zien. Ze is samengesteld door Chinese kunstenaars, onder wie de beroemde Ai Wei Wei. De titel verwijst naar een tentoonstelling in 2000 in Sjanghai. Die Fuck Off werd georganiseerd als tegenhanger voor een door het officiële kunstcircuit georganiseerde kunstbiënnale waarmee de Chinese staat aansluiting probeerde te krijgen bij de Westerse kunstmarkt. De alternatieve tentoonstelling werd natuurlijk prompt verboden.

De Groninger expositie begint met Artikel 31, een werk van Jin Feng. Het bestaat uit een serie tekstborden met Chinese karakters. Ze tonen artikel 31 van de Chinese grondwet waarin de rechten van de burger zijn vastgelegd. Al deze rechten worden door de staat met voeten getreden. Ook het recht om te klagen tegen schending van de wetten door de overheid en zijn dienaren. Wat dat betreft is er volgens Ai Wei Wei en de zijnen sinds 2000 nauwelijks vooruitgang geboekt.

In China heeft de staat vrijwel alle communicatiemiddelen in handen en volgens Ai Wei Wei en de zijnen is het daarom de plicht van kunstenaars om de waarheid te vertellen. Kunst moet stem geven aan het verzet. Over Fuck Off 2 zegt hij dan ook: “We kunnen het eigenlijk maar beter geen expositie noemen maar een blik op de werkelijkheid.”


Fuck Off 2

De Chinese geschiedenis heeft een veel rijkere homoseksuele traditie dan de onze. Pas met de komst van de Manchu-dynastie in de achttiende eeuw ontstaan er vormen van seksuele repressie vergelijkbaar met die in het “beschaafde” Westen. Dat was het begin van de Chinese preutsheid. Ook van de seksuele hypocrisie van grote roerganger Mao. De in wezen stalinistische idee dat homoseksualiteit een burgerlijk, decadent verschijnsel is uit de tijd van voor de revolutie viel goed bij Mao. In het China van na de communistische machtsovername kon homoseksualiteit dus niet bestaan. Homoseksualiteit was streng verboden. Pas jaren na zijn dood (in 1976) ontstond enige vrijheid en sinds 1997 is homoseksualiteit niet langer strafbaar. Maar net als elders was dat pas het startsein voor de glbtq-beweging.

In de tentoonstelling Fuck Off 2 komen de woorden gay en queer niet voor. Maar helemaal onzichtbaar is homoseksualiteit niet. Zo beschildert de Xiong Huang groep alledaagse objecten in de kleuren van de regenboog. Xiong Huang betekent gele beer en dat was een bijnaam van één van de legendarische stichters van China, die een zoon was van de regenboog. Ze gaven de expositie wel de titel Pride. Maar alleen kunstenaars van de groep zelf mochten komen kijken. Verder hullen ze hun werk in oude opvattingen uit de zevende-eeuwse Song-tijd en verhalen over “kunst voor het volk.” Dit maskerspel van dubbelzinnigheden was tot voor kort bittere noodzaak. Maar of je dit werk – nu iedereen het kan zien - ook queer mag lezen blijft in het midden.

Elke totalitaire staat bemoeit zich met het seksuele leven van de burger. Maar de manier waarop in het China van Mao de zogeheten één-kind-politiek is doorgevoerd was zonder weerga. Fuck Off 2 heeft een aparte ruimte waar te zien is wat het preutse volk van deze seksuele politiek vindt. Het zal niet toevallig zijn dat het werk van de paar vrouwen die meedoen met Fuck Off 2 hier te vinden is. Van de idee dat het politieke veel belangrijker is dan het persoonlijke is hier geen sprake meer. Seksualiteit, aids, geboortebeperking, overspel, prostitutie, pornografie, hypocrisie en... preutsheid. Alles komt aan de orde. Nu ja, bijna alles. Het is wel de heteroseksuele schaamte die voorbij is.

Ook de homoseksuele fotografen Lin Zipeng en de jonge Ren Hang houden de lippen stijf op elkaar. Hun aan het internet ontleende beeldtaal is op het eerste oog wel heteroseksueel maar te stout om echt straight genoemd te worden.

Toch is lang niet alles even terughoudend of straight. De groep Double Fly Art Center slaat een heel andere toon aan. Het gaat om een groep jonge kunstenaars die elkaar op de kunstacademie leerden kennen. Daar stelden ze al alles in het werk om aansluiting te vinden bij een internationale kunstwereld. Met dank aan internet. En zo ontsloten ze voor China nieuwe werkterreinen en onbekende media. In hun beeldtaal strijden elementen van de glamrock en puber-porno om voorrang.

Zo streefden ze onbeschaamd hun eigen plezier na en overtraden de regels van de officiële kunstwereld en van de staat. Geen wonder dat Ai Wei Wei dol op ze is. Double Fly Art Center lijkt op een bende rooie flikkers weggelopen uit het Nederland van de jaren zeventig, maar ook zij staan in de Chinese traditie. Zij deden denken aan de nieuwe Zeven Wijzen uit het Bamboebos die zich in een politiek gevaarlijke tijd alleen nog wilden bezighouden met drank, debat en kunst. Onder hen ook een beroemd homoseksueel vriendenstel. Inmiddels zijn ze uitgezworven in China...


Secret Love

Voor werk dat aansluit bij de hedendaagse queer art moet je in Groningen een roze bril opzetten of een verdieping hoger zijn. Daar hangen foto’s van Chi Peng uit de vaste collectie. Het museum vertelt nauwelijks iets over de prominente rol die homoseksualiteit in zijn werk speelt. Terwijl Chi Peng dat toch niet verhult. Hij doet niet mee met Fuck Off 2.

Voor actuele Queer Art uit China moeten we in het Världskulturmuseet in Göteborg zijn. Daar is nog tot 14 januari de expositie Secret Love te zien. Een groepsexpositie waaraan ruim vijfentwintig glbtq en straight kunstenaars met zo’n honderdvijftig werken deelnemen. Onder andere ook werk van Lin Zipeng en Ren Hang. En van Chi Peng is er ondermeer de bekende foto (ook in Groningen te zien) die een mannenstel met één kind toont.

Er doen verschillende inmiddels internationaal bekende kunstenaars mee. De broers Gao, die werk tonen over transseksualiteit, de gender-crossing performance kunstenaar Ma Liuming. En de filmer Zhang Yuan, van wie ook werk in Groningen te zien is.

Maar ook Li Xiaofeng, die in het begin van zijn loopbaan een tijdlang in Nederland woonde. Net als toen, openlijk gay. Niet wereldberoemd, maar een in zijn land gerenommeerd schilder die fleurige doeken maakt. Het werk oogt heel traditioneel en bevat toch vaak een gay beeldelement.


Straatschenderij

En homoseksualiteit mag dan niet langer strafbaar zijn in China, homo’s moeten er natuurlijk wel – net als andere, nette burgers - gewoon hun mond houden. Anders loop je de kans opgepakt te worden wegens “verstoring van de sociale rust en orde” of “straatschenderij.” En je werk kan altijd verboden worden op grond van een wet die “het maken en verspreiden van pornografie” verbiedt. Een naakte performance kwam Ma Liuming op een gevangenisstraf te staan en tot op de dag van vandaag zijn performances verboden.

Zhang Yuan maakte in 1997 de eerste Chinese homospeelfilm, het alom bekroonde East Palace, West Palace. Hij kreeg huisarrest maar bleef kritische films maken, onder andere samen met Ai Wei Wei. Si Han, de curator die Secret Love samenstelde, studeerde in die tijd kunstgeschiedenis in Beijing en speelde één van beide hoofdrollen. Si Han vertelt dat de censuur heel willekeurig te werk gaat maar dat de dreiging altijd aanwezig is. Het is één van de redenen dat er weinig naakt werk gemaakt of gedrukt wordt in China. Iedere drukker is bang voor de pornografiewet. Hij riskeert vier jaar strafkamp.

Ook het in beeld brengen van homoseksualiteit is verboden. Maar nog erger is kritiek op de overheid en haar politiek. Politiek werk zoals in Groningen getoond wordt ontbreekt vrijwel volledig in Göteborg. Een foto als die van Chi Peng lijkt een verwijzing naar het homo-huwelijk.

Maar volgens Chi Peng gaat het om iets anders. De familietraditie wil dat de oudste zoon de hoeder van de familienaam is. Hij en zijn vriend denken erover om een kind te adopteren, vandaar. En negentig procent van de homoseksuele mannen zou onder deze druk een heteroseksueel huwelijk aangaan. Het homo-huwelijk staat wel op de politieke agenda maar vooralsnog heeft de hlbtq-beweging de handen vol aan het zoeken naar meer persoonlijke vrijheid. Dankzij internet bestaat nu in China wel een netwerk van ongeveer tweeduizend glbtq-groepen.


Traditie of niet en welke?

In heel wat werk dat in Groningen te zien is, wordt verwezen naar de rijke geschiedenis van het oude China. Bij Secret Love ontbreken zelfs verwijzingen naar de eigen, rijke homoseksuele traditie.

Een paar mannen uit de oudere generatie verwijzen naar figuren uit de Westerse gay geschiedenis. Voor jongeren als Ren Hang is die zelfs niet van belang: zij ontlenen hun voorbeelden geheel aan internet.

Een uitzondering is de fotografe Shi Tou, één van de weinige vrouwelijke deelnemers die zich lesbisch feministe noemt. Zij neemt glamoureuze reclamefoto’s uit het Sjanghai van de jaren dertig tot voorbeeld en maakt in die stijl portretten van zichzelf en haar vriendin Ming Ming (echt!).

De traditionele Chinese schilderkunst kende het mannelijk naakt als zelfstandig genre niet. En in het preutse China kwam het tot heftig verzet toen op de kunstacademies het tekenen naar model werd ingevoerd. Secret Love laat werk zien van enkele kunstenaars die dat thema ter hand nemen.

Hier worden oude Chinese technieken – zoals het schilderen in inkt - gebruikt om nieuwe beelden te tonen. Heel bijzonder zijn de queer knipsels van Xi Yadi (een bijnaam die Siberische Vlinder betekent). Hij is een van de laatsten en – sowieso - de enige man die deze kunst meester is.






Identiteit en Gender

In de expositie komen natuurlijk bekende thema’s als coming out, het lichaam en identiteit aan de orde. Maar bij het thema identiteit gaat het er niet zozeer om jezelf te ontplooien: elke verwijzing naar het bestaan van een fetisj- of bdsm-scene ontbreekt bijvoorbeeld. Lin Zipeng verwoordt het zo: “Het lijkt alsof we vrij zijn, maar we zijn alleen vrij om te zoeken naar onze vrijheid.” Het gaat erom jezelf los te maken van je oude ik, je familie, het collectief. Pas als je dat gedaan hebt kun je toekomen aan de ontwikkeling van je eigen homoseksuele identiteit. Er is wel enige kritiek op deze individualistische benadering. Een enkeling kijkt wat verder dan de eigen bevoorrechte groep. Zij vragen zich in hun werk af wat de gewone homo’s op de baan in Beijing of de onzichtbare homo’s op het platteland aan de nieuwe ontwikkelingen hebben.

Erg spannend is dat gender in zoveel werk een centrale rol speelt. Nu hebben in China verschillende opvattingen over mannelijkheid en vrouwelijkheid altijd al naast elkaar bestaan. In het Taoïsme werden het mannelijke en het vrouwelijke principe beschouwd als gelijkwaardig. Als eigenschappen die ieder in meer of mindere mate in zich heeft. Het Confucianisme beschouwde ieder persoon als uitsluitend man of vrouw, waarbij de vrouw ook nog eens ondergeschikt was aan de man. Mao had meer met Confucius dan met Tao.

Maar het leven wint het wel vaker van de leer. Er zijn verschillende theatertradities waarbij in de ene vrouwenrollen door mannen worden gespeeld (de “Peking” opera) en in een andere juist mannenrollen door vrouwen (Huangmei opera). Dat is ook de achtergrond van de travo-scene die in Beijing is ontstaan en die wij in verband brengen met een gay infrastructuur van bars en feesten. Het experimenteren met gender van de jongeren heeft echter andere wortels. Uit deze mengeling van hun spel en de subculturele drag scene ontstaat een heksenbrouwsel waaruit wel eens China’s leukste bijdrage aan de queer art zou kunnen opborrelen. Jammer dat de tentoonstelling niet naar Nederland komt.


  Bronnen:
- Ai Wei Wei, e.a., Fuck Off 2: Chinese Contemporary Art Document. Groningen, 2013. ISBN 9789071691003. € 34,00.
- Si Han, Secret Love. Göteborg/Stockholm, 2013. ISBN 9789197903752. € 20,00 (inclusief verzendkosten).
Te bestellen bij: maja.fredricsson@varldskulturmuseerna.se.
- Fuck Off 2. Meer info: www.groningermuseum.nl.
- Secret Love. Tot 14 januari 2014 in Göteborg. Meer info: www.varldskulturmuseerna.se.



 









Rubrieken:








In het nieuwste nummer, Gay News 321, mei 2018














Meer uit Mode & Lifestyle
Meer uit nummer 267
Meer van Helm de Laat







Eagle


Famous Cruise Club

meer info |visit















bottom image




Entire © & ® 1995/2018 Gay International Press & Stichting G Media, Amsterdam. All rights reserved.
Gay News ® is een geregistreerde merknaam. artikelen Gay News; duplicatie niet toegestaan. Opname uitsluitend na schriftelijke toestemming van uitgever, met verplichte bronvermelding gaynews.nl. Door derden overgenomen artikelen worden in rekening gebracht, en zo nodig geincasseerd. Gay News ISSN: 2214-7640, ISBN 8717953072009. Gay News op Wikipedia.
Volg Gay News:
Twitter Issuu
RSS RSS Editors
zelfstandige Escortboys

CMI
Neem contact op
Abonneren
Adverteren






© 1995/2018 Gay News ®, GIP/ St. G Media